Deprem Testi Yaptırmak İçin Nereye Başvurulur? Yapı Performans Analizi ve Başvuru Adımları
Resmi ve yasal geçerliliğe sahip bir deprem testi başvurusu;
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından lisanslandırılmış kurumlara veya Sistek Sismik Teknoloji gibi akademik yetkinliğe sahip mühendislik ve Ar-Ge kuruluşlarına yapılır.
TBDY 2018 standartlarındaki yapı performans analizi süreci;
1) Saha rölövesi ve ultrasonik donatı taraması,
2) Karot numunesi alımı ve beton sıyırma,
3) Akredite laboratuvar pres testleri,
4) 3D doğrusal olmayan (nonlinear) sayısal simülasyon ve
5) TBDY 2018 performans değerlendirme raporunun hazırlanması adımlarıyla 2 ila 4 hafta içerisinde tamamlanır.
Kahramanmaraş ve Hatay depremleri sonrasında küresel yapı stokunun sismik güvenliği, modern kent yaşamının birinci önceliği haline geldi. Dünya genelinde yaşanan sismik felaketler, yapıların yalnızca dış görünüşüne bakarak güvenlik kararı vermenin hayati bir yanılgı olduğunu kanıtladı. Japonya Yapı Deprem Mühendisliği Derneği (JSEE) tarafından yürütülen araştırmalar, gözle görülür bir hasarı olmayan pek çok yapının iç mekanizmasında ciddi donatı korozyonu veya yetersiz beton dayanımı taşıyabileceğini göstermektedir. Bu tablo, konut sahiplerinden fabrika işletmecilerine kadar geniş bir kitlenin bina güvenliğini sorgulamasına ve deprem testi başvurusu süreçlerine yönelmesine yol açmaktadır.
Binaların ve endüstriyel tesislerin gerçek deprem performansını anlamanın tek bilimsel yolu, ulusal ve uluslararası standartlara uygun yapı performans analizlerinin yapılmasıdır. Türkiye'de bu süreç, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) çerçevesinde yürütülür. Ancak bina sahipleri ve tesis yöneticileri için en büyük kafa karışıklığı; başvuru makamları, yetkili mühendislik firmaları ve saha test aşamalarında yaşanmaktadır. Bu kapsamlı rehberde; karot alımından sismik simülasyona, başvuru adımlarından TBDY 2018 performans raporu alımına kadar tüm teknik süreci adım adım açıklıyoruz.
Deprem Testleri Yaptırmak İçin Nereye Başvurabilirim?
Yapı güvenliğini tespit ettirmek isteyen gayrimenkul sahipleri ve kurumlar için ilk aşama doğru başvuru kanalını belirlemektir. Türkiye'de yapı dayanıklılık değerlendirmesi ve deprem testi başvurusu yapabileceğiniz temel kurumlar amacınıza göre farklılık gösterir:
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Lisanslı Mühendislik Firmaları: Binalarınızın resmi kentsel dönüşüm mevzuatı (6306 sayılı kanun) kapsamında riskli yapı ilan edilmesini veya ticari mühendislik danışmanlığı ile detaylı performans analizi yapılmasını istiyorsanız bakanlıkça yetkilendirilmiş kuruluşlara başvurmalısınız.
Akademik Kadrolu Uzman Mühendislik ve Ar-Ge Kuruluşları: Özellikle sanayi tesisleri, yüksek yapılar, hastaneler ve karmaşık projeler için basit risk tespitinin ötesinde doğrusal olmayan (nonlinear) gelişmiş simülasyonlar gerekir. Sistek Sismik Teknoloji gibi akademik yetkinliğe sahip mühendislik firmaları, ileri sayısal analizler ile yapısal performans değerlendirmesi yapmaktadır. Şirketimizin akademik altyapısı ve Ar-Ge odaklı yaklaşımı hakkında bilgi almak için Hakkımızda sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Yerel Yönetimler ve Belediyeler: Bazı büyükşehir belediyeleri (İBB, ABB vb.) binaların hızlı taranması amacıyla ücretsiz veya düşük maliyetli hızlı bina tarama hizmetleri sunmaktadır. Ancak bu taramalar bir ön bilgi sağlarlar, yasal olarak bağlayıcı TBDY 2018 detaylı yapı performans raporunun yerini tutmazlar.
Evim veya Tesisim İçin Deprem Dayanıklılık Testi Nerede Yapılır?
Deprem dayanıklılık testlerinin fiziksel olarak gerçekleştirildiği alan projenin niteliğine göre değişir. Konutlarda, iş merkezlerinde ve sanayi yapılarında testler doğrudan binanın taşıyıcı elemanlarında (kolon, perde, kiriş ve temel) yerinde gerçekleştirilir.
Bina dayanıklılık testinin nerede ve nasıl yapıldığı şu aşamalarla özetlenebilir:
Saha İncelemesi (Yerinde Testler): Uzman mühendisler tarafından binanın Bodrum ve zemin katları başta olmak üzere kritiği belirlenen katlarında tahliller yapılır. Kolonlardan silindir şeklinde beton numunesi (karot) alınır, donatı tarama cihazlarıyla (pas payı donatı dedektörü) donatı adedi ve aralığı tespit edilir.
Laboratuvar Analizleri: Sahadan alınan beton karot numuneleri akredite yapı laboratuvarlarına götürülerek basınç dayanım testine tabi tutulur. Çelik donatıların korozyon oranı ve çekme dayanımları belirlenir. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) tarafından yayınlanan deprem tehlike haritaları verileri ile bu laboratuvar verileri birleştirilir.
Bilgisayar Ortamında Yapısal Simülasyon: Alınan saha verileri, Sap2000 veya ETABS gibi gelişmiş mühendislik yazılımlarına aktarılarak binanın 3 boyutlu sayısal modeli oluşturulur.
Yetkili mühendislik firmaları tarafından yürütülen bu süreçte, elde edilen verilerin güvenilirliği doğru mühendislik kadrosuyla çalışmaya bağlıdır. Sistek Sismik'in uzman teknik kadrosu ve akademisyen danışmanları hakkında detaylı bilgiyi Ekibimiz sekmesinden alabilirsiniz.
Karot Alımı, Sıyırma ve Sismik Performans Simülasyonu Adımları Nelerdir?
Detaylı bir bina deprem dayanıklılık testi süreci tahribatlı ve tahribatsız deneylerin birleşimidir. Yapının güvenliğini riske atmadan doğru veri toplamak için standart test protokolleri uygulanır.
[ 1. Rölöve & Donatı Taraması ] ➔ [ 2. Karot Alımı & Sıyırma ] ➔ [ 3. Laboratuvar Pres Testi ] ➔ [ 4. 3D Sayısal Simülasyon ] ➔ [ 5. TBDY 2018 Raporlama ]
Adım 1: Tahribatsız Donatı Taraması ve Rölöve Çıkarılması
Ultrasonik tarama cihazları ve donatı dedektörleri ile beton içerisindeki demirlerin çapı, etriye sıklaştırması ve pas payı ölçülür. Yapının mevcut mimari ve statik durumunu yansıtan "As-Built" rölövesi hazırlanır.
Adım 2: Karot Alımı ve Beton Sıyırma İşlemi
Karot alımı, yapıya zarar vermeyecek biçimde kolonların pas payı bölgesinden özel silindir maça uçlarıyla yapılır. Karot alınan yerler hemen yüksek dayanımlı grout harcı ile kapatılır. Beton sıyırma işleminde ise donatının paslanma (korozyon) durumu ve donatıda aderans kaybı olup olmadığı gözle incelenir.
Adım 3: Sismik Performans Simülasyonu (Analiz Aşaması)
Laboratuvar testlerinden elde edilen beton basınç dayanımı ($f_{ck}$) ve çelik akma dayanımı ($f_{yk}$) verileri doğrultusunda binanın mevcut bilgi düzeyi katsayısı (sınırlı veya kapsamlı) hesaplanır. Yapıya beklenen deprem ivmeleri uygulanarak doğrusal elastik veya doğrusal olmayan (nonlinear push-over) analizler yapılır.
Yetkili Deprem Testi Yapan Mühendislik Firmaları Hangileridir?
Mühendislik pazarında hizmet veren her büro ileri düzey yapı performans analizi gerçekleştiremez. Özellikle endüstriyel tesisler, yüksek binalar ve sismik izolatörlü binaların değerlendirilmesinde yetkin bir kuruma deprem testi başvurusu gerçekleştirmek ve sismik test ve değerlendirme uzmanlığı aramak gerekir.
Yetkili deprem testi yapan mühendislik firmalarında aranması gereken özellikler şunlardır:
Değerlendirme Parametresi | Standart Test Büroları | İleri Mühendislik & Ar-Ge Kuruluşları (Örn: Sistek) |
Yönetmelik Kapsamı | Basit Riskli Yapı Tespiti (6306 Kanun) | TBDY 2018 Kapsamlı Yapı Performans Analizi & Performansa Dayalı Tasarım |
Test ve Simülasyon Yöntemi | Sadece Çizgisel Elastik Hesaplar | Doğrusal Olmayan (Nonlinear) Zaman Tanım Alanı Simülasyonu & FEA |
Akademik Atıf & Ar-Ge | Yok | TÜBİTAK/AFAD Destekli Projeler & Yayınlanmış Makaleler |
Endüstriyel & Özel Tesis Uzmanlığı | Yalnızca standart konutlar | Sanayi Tesisleri, Yüksek Gerilim Trafo Merkezleri, Lifeline Yapıları |
İyi bir firma seçerken firmanın tamamladığı projeleri kontrol etmek kritik önem taşır. Sistek Sismik Teknoloji'nin kamu ve özel sektörde başarıyla tamamladığı performans analizi ve sismik koruma projelerini Referanslarımız sayfasından inceleyebilirsiniz.
TBDY 2018 Standartlarında Yapı Performans Analizi Raporu Nasıl Alınır?
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) Bölüm 15, mevcut binaların deprem performansının değerlendirilmesi kurallarını düzenler. Kurumsal bir mühendislik firmasından deprem testi başvurusu yapılarak resmi geçerliliğe sahip bir performans analizi raporu alabilmek için şu 4 performans düzeyinden biri hedeflenmelidir:
Kesintisiz Kullanım (KK): Deprem sonrasında yapıda hiçbir hasar oluşmaması veya ihmal edilebilir düzeyde kalması durumudur. Hastaneler ve iletişim merkezlerinde aranır.
Hemen Kullanım (HK): Yapısal elemanlarda çok sınırlı hasar oluşması, binanın hemen kullanılabilmesidir.
Can Güvenliği (CG): Konutlar için standart performans hedefidir. Yapıda orta düzeyde hasar oluşabilir ancak çökme yaşanmaz, can kaybı önlenir.
Göçmenin Önlenmesi (GÖ): Yapının ağır hasar alması ancak tamamen çökmemesi halidir.
Bu raporun hazırlanması sürecinde mühendislik ekibimiz, projelendirme standartlarını harfiyen uygular. Sistek Sismik tarafından sunulan mühendislik hizmetlerinin kapsamını öğrenmek için Hizmetlerimiz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Ayrıca mühendislik literatürüne sunduğumuz akademik katkılara Yayınlarımız sekmesinden erişebilirsiniz.
Deprem Testi Başvurusu Sonrası Süreç ve Analiz Aşamaları Nasıl İşler?
Resmi bir deprem testi başvurusu yapıldıktan sonra süreç ortalama 2 ila 4 hafta arasında tamamlanır. İşleyiş adımları şu şekildedir:
Saha Çalışması ve Numune Alımı (1-3 Gün): Mühendislik ekibi sahaya inerek rölöve çıkarır, karot ve sıyırma işlemlerini tamamlar.
Laboratuvar Deneyleri (3-7 Gün): Karot numuneleri kırım testine tabi tutulur, beton dayanım sınıfı kesinleştirilir.
Statik Modelleme ve Analiz (5-10 Gün): Yapının 3D sayısal simülasyonu kurulur ve TBDY 2018 deprem yükleri altında bina davranışı incelenir.
Sonuç Raporu ve Güçlendirme Kararı (2-4 Gün): Yapının mevcut performans seviyesi raporlanır. Eğer bina yetersiz çıkarsa sismik izolasyon veya konvansiyonel güçlendirme seçenekleri sunulur. Şirketimizin kat izolatörleri ve güçlendirme Ar-Ge teknolojilerini Ar-Ge Projelerimiz sayfamızdan detaylıca inceleyebilirsiniz.
Amerikan Sivil Mühendisler Derneği (ASCE) standartlarında da vurgulandığı üzere, zamanında yapılan yapı performans analizleri afet anında oluşabilecek telafisiz zararları engeller.
Yapı Güvenliğiniz İçin Doğru Mühendislik Adımı
Binanızın veya ticari tesisinizin deprem karşısındaki gerçek durumunu öğrenmek, geleceğinizi teminat altına almanın ilk adımıdır. Standart çözümler yerine TBDY 2018 standartlarında, bilimsel ve ileri sayısal analiz yöntemleriyle hazırlanmış yapı performans analizi raporu almak can ve mal güvenliğinizi korur.
Binanızın veya endüstriyel tesisinizin deprem güvenlik performansını TBDY 2018'e göre ölçtürmek ve test analiz hizmeti almak için Sistek Sismik uzmanlarıyla İletişim sayfamız üzerinden hemen görüşün.
Yorumlar